Terug naar alle onderzoeken

Ict-toepassingen bij professionalisering in het onderwijsveld

Gepubliceerd op 26 februari 2013

De behoeften van professionals op het gebied van professionalisering veranderen: het wordt steeds belangrijker dat professionaliseringsactiviteiten flexibel zijn en ‘op maat’ worden aangeboden. Tegelijkertijd neemt de behoefte aan het samen leren (in netwerken of communities) toe. Ict-toepassingen kunnen in beide opzichten een belangrijke rol spelen: ze kunnen helpen om professionaliseringstrajecten effectiever en laagdrempeliger te maken en bieden daarnaast mogelijkheden om professionaliseringsactiviteiten aan te passen aan de behoeften van de huidige en toekomstige generatie docenten. In dit onderzoek wordt na gegaan op welke manier ict-toepassingen (potentieel) meerwaarde hebben voor professionalisering van docenten en/of schoolleiders.

Vraagstelling

De centrale onderzoeksvraag luidt:

  • Welke Ict-toepassingen bieden kansen voor de professionalisering van onderwijsprofessionals?

In het rapport komen een aantal ict-toepassingen aan de orde waarvan de verwachting is dat deze een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan een professionaliseringstraject van docenten of schoolleiders. Nagegaan wordt welke randvoorwaarden daarbij van belang zijn op basis van wat er bekend is over effectieve kenmerken van professionalisering en op basis van ervaringen en wensen uit het veld. Daarnaast worden innovatieve mogelijkheden verkend voor professionalisering door middel van ict uit andere contexten.

Conclusie

Ict-toepassingen hebben in de eerste plaats hun intrede gedaan binnen de meer traditionele vormen van professionalisering (zoals coaching en intervisie), waar ze met name leiden tot meer flexibiliteit en efficiëntie. Daarnaast geven ict-toepassingen ook impulsen aan het ontstaan van meer vernieuwende vormen van professionalisering (zoals diverse vormen van netwerkleren of het werken met games of simulaties).

Op basis van de beperkte literatuur die beschikbaar is over ict-toepassingen bij professionalisering en op basis van de interviews met experts uit de onderwijspraktijk is geconcludeerd dat ict-toepassingen slechts incidenteel ingezet worden ter ondersteuning van de professionele ontwikkeling van docenten en/of schoolleiders. Toch laten de praktijkvoorbeelden die in dit rapport zijn beschreven, zien dat er toch interessante toepassingen mogelijk zijn. In het algemeen is het gebruik van ict bij professionalisering nog niet ingebed in professionaliseringsbeleid. Het gebruik ervan lijkt sterk afhankelijk van het enthousiasme van individuele docenten of schoolleiders.

Het gebruik van ict-toepassingen ter ondersteuning van de professionele ontwikkeling van docenten en schoolleiders wordt in verschillende opzichten kansrijk geacht. Zo kan ict helpen de flexibiliteit van het leren te vergroten (tijd- en plaatsonafhankelijk), leerstof meer ‘op maat’ aan te bieden (differentiatie, adaptatie), mensen (ook over grote afstand) met elkaar te verbinden en het leerproces op een meer motiverende manier vorm te geven.

Ondanks dat de potentie van ict voor velen evident lijkt, vinden ict-toepassingen nog niet vanzelf hun weg naar de praktijk van docentprofessionalisering. Voor een meer duurzame en succesvolle implementatie zijn er een aantal hobbels waarmee rekening gehouden dient te worden:

  • Rol management. Het is van belang dat school-/teamleiders een heldere visie hebben op professionalisering en de rol die ict daarin kan spelen. Daarvoor is het noodzakelijk dat zij overzicht hebben over het aanbod van ict-toepassingen en zicht hebben op de kwaliteit ervan. Dat blijkt nu nog maar zeer beperkt het geval.
  • Ict-vaardigheid. Voor het gebruik van ict-toepassingen voor professionalisering is ook de ict-vaardigheid van docenten en schoolleiders van belang. Veel docenten zijn weinig vertrouwd met ict-toepassingen en daardoor handelingsverlegen.
  • Overload’. Een aantal gebruikers wijst op de ‘overload’ aan beschikbare informatie en toepassingen. Zij hebben behoefte aan ordening en stroomlijning van het aanbod en aan een (vorm van een) kwaliteitskeurmerk.